Yardım İstemekte Zorlanmak: Neden Destek İstemek Bize Kötü Hissettirebilir?

Yardım istemekte yaşanan güçlük çoğu zaman kişinin ihtiyaçlarıyla ve başkalarına güvenmekle kurduğu ilişkiyle bağlantılıdır.

Bazı insanlar çocukluklarından itibaren “Kendi işini kendin yapmalısın.”, “Kimseye muhtaç olma.”, “Başkalarını yorma.” veya “Güçlü olmalısın.” gibi mesajlarla büyüyebilir.

Bu mesajlar tek başına olumsuz değildir; ancak sürekli ve katı bir biçimde verildiğinde kişinin ihtiyaç duymayı zayıflık olarak algılamasına neden olabilir.

Özellikle kişinin ihtiyaçlarının yeterince görülmediği, ifade ettiği ihtiyaçların küçümsendiği, eleştirildiği veya karşılanmadığı ilişkilerde zamanla bazı düşünceler gelişebilir.

“İhtiyacımı kendim karşılamalıyım.”

“Birinden bir şey istersem onu rahatsız ederim.”

“Başkalarına yük olmamalıyım.”

“Yardım istersem yetersiz olduğum ortaya çıkar.”

“Güçlü görünmek için her şeyi kendim yapmalıyım.”

Bu düşünceler zaman içerisinde kişinin yalnızca davranışlarını değil, kendisini değerlendirme biçimini de etkileyebilir.

Yardım istemekte zorlanan bir kişi, zorlandığı bir durumla karşılaştığında öncelikle kendi başına çözmeye çalışabilir. Bu elbette zaman zaman sağlıklı bir baş etme biçimidir. Ancak kişi bunu bir zorunluluk olarak görmeye başladığında durum farklılaşır.

Örneğin iş yükü arttığında destek istemek yerine daha fazla çalışabilir. Duygusal olarak zorlandığında bunu paylaşmak yerine içine kapanabilir. Bir problemi çözmekte güçlük çektiğinde yardım talep etmek yerine uzun süre tek başına uğraşabilir.

Bir süre sonra kişi yorulabilir, tükenebilir veya içinde bulunduğu durumla baş etmekte daha fazla zorlanabilir. Ancak yardım istemek hâlâ kolay gelmediği için ihtiyaç duyduğu desteği geciktirmeye devam edebilir.

Böylece ihtiyaç duyma, yardım istemeyi erteleme, tek başına baş etmeye çalışma, daha fazla zorlanma, tükenme, mecbur kaldığında yardım isteme ve ardından suçluluk veya mahcubiyet hissetme şeklinde bir döngü ortaya çıkabilir.

Bu döngü tekrarlandıkça kişi, yardım istemenin kendisinde yarattığı rahatsızlığı daha da fazla fark edebilir.

Yardım istediğimizde yalnızca karşımızdaki kişiden bir davranış talep etmeyiz; aynı zamanda kendi ihtiyacımızı görünür hale getiririz.

Bazı kişiler için bu görünürlük rahatsız edici olabilir. Çünkü geçmiş deneyimlerinde ihtiyaçları karşısında eleştirilmiş, reddedilmiş veya “fazla” bulunmuş olabilirler.

Bu nedenle yetişkinlikte oldukça makul bir yardım talebi bile kişide “Acaba fazla mı istiyorum?”, “Onu zor durumda mı bırakıyorum?”, “Beni artık yük olarak mı görecek?” gibi düşünceleri tetikleyebilir.

Burada önemli olan nokta, kişinin gerçekten karşısındaki insana yük olup olmadığı ile yük olduğunu hissetmesi arasındaki farktır.

Bazen ortada böyle bir değerlendirmeyi destekleyen somut bir durum olmadığı halde kişi yoğun bir suçluluk hissedebilir. Bu durumda hissettiği suçluluk, bugünkü ilişkinin gerçeklerinden çok geçmişte öğrendiği ilişki biçimleriyle bağlantılı olabilir.

Yardım istemekte zorlanan kişiler zaman zaman destek almanın kendilerini bağımlı veya yetersiz hale getireceğini düşünebilir.

Oysa sağlıklı ilişkilerde karşılıklı destek, bağımlılık anlamına gelmez.

İnsan hayatının farklı dönemlerinde farklı ihtiyaçları olabilir. Bir dönemde bir başkasına destek olurken başka bir dönemde kendisi desteğe ihtiyaç duyabilir. Bu karşılıklılık, ilişkilerin doğal bir parçasıdır.

Bir arkadaşımızın zor bir döneminde yanında olmak bizi güçlü yaptığı gibi, zorlandığımızda bir arkadaşımızdan destek almak da bizi güçsüz yapmaz.

Destek almak, her şeyi tek başına yapmak zorunda olmadığımızı kabul edebilmektir.

Yardım istemekte zorlanıyorsanız, bunu bir anda değiştirmek zorunda değilsiniz. Öncelikle yardım istemenin sizde hangi düşünce ve duyguları ortaya çıkardığını fark etmek önemli bir başlangıç olabilir.

Kendinize şu soruları sorabilirsiniz:

Yardım istemek benim için ne anlama geliyor?

Birinden destek istediğimde kendimle ilgili ne düşünmeye başlıyorum?

“Yük olmak” benim için ne demek?

Yardım istediğimde karşımdaki kişinin ne düşüneceğinden korkuyorum?

İhtiyacımı ifade ettiğimde geçmişte nasıl karşılandım?

Her şeyi tek başıma yapmam gerektiğine ne zaman inanmaya başladım?

Başkaları benden yardım istediğinde onları gerçekten “yetersiz” olarak mı değerlendiriyorum?

Kendime tanıdığım yardım alma hakkını başkalarına da tanıyor muyum?

Bu soruların amacı kişinin kendisini suçlaması değil; yardım istemeyle ilgili geliştirdiği düşünceleri ve geçmişten taşıdığı öğrenilmiş kalıpları fark edebilmesidir.

Bir şeye ihtiyaç duymak yetersizlik değildir.

Her şeyi tek başına yapamamak güçsüzlük değildir.

Zorlandığımızı kabul etmek başarısızlık değildir.

Ve birinden destek almak, o kişiye mutlaka bir şey borçlandığımız anlamına gelmez.

İnsan olmak, zaman zaman desteğe ihtiyaç duymayı da beraberinde getirir. Sağlıklı ilişkiler yalnızca güçlü olduğumuz anları değil, zorlandığımız anları da paylaşabildiğimiz ilişkilerdir.

Belki de yardım istemekte zorlandığımızda kendimize şu soruyu sormak iyi bir başlangıç olabilir:

“Yardım istediğimde gerçekten ne olacağından mı korkuyorum, yoksa geçmişte öğrendiğim bir şeyi bugün hâlâ taşıyor olabilir miyim?”

Çünkü bazen bugün birinden destek istemeyi zorlaştıran şey, karşımızdaki kişinin vereceği tepki değil; geçmişte ihtiyaçlarımızın nasıl karşılandığına dair öğrendiğimiz mesajlardır.

Bu mesajları fark etmek, ihtiyaçlarımızı daha açık ifade edebilmenin ve ilişkilerimizde destek alıp verebilmenin önemli bir adımı olabilir.